Bitki Terleme Hızı Hesaplayıcı
🍃 Yaprak Özellikleri
🌡️ Çevre Koşulları
Bitkilerde Terleme (Transpirasyon) Nedir?
Terleme (Transpirasyon), bitkilerin stomaları (yaprak gözenekleri) yoluyla su buharı kaybetmesidir. Bitkinin %90-95'i terleme yoluyla kaybolur.
Terlemenin Önemi
- Su emilimi: Kökten yapraklara su çekilir (transpiration pull)
- Soğutma: Buharlaşma ısı alır (evaporatif soğuma)
- Besin taşınması: Mineral ve besinler ksilemde taşınır
- Turgor basıncı: Hücrelerin şişkin kalması
- CO₂ alımı: Açık stomalar fotosentez için gerekli
Stomalar (Yaprak Gözenekleri)
- 2 bekçi hücre (guard cells) ile çevrilidir
- Gündüz açık: Fotosentez için CO₂ alımı
- Gece kapalı: Su kaybını önleme
- Yoğunluk: 100-300 stoma/mm² (türe göre değişir)
Terleme Hızını Etkileyen Faktörler
☀️ Işık Şiddeti
Artar: Stomalar açılır → Terleme artar
Azalır: Stomalar kapanır → Terleme azalır
🌡️ Sıcaklık
Artar: Buharlaşma hızlanır → Terleme artar
Optimal: 25-30°C
💧 Bağıl Nem
Düşük nem: Hızlı buharlaşma → Terleme artar
Yüksek nem: Yavaş buharlaşma → Terleme azalır
💨 Rüzgar
Hafif rüzgar: Su buharını uzaklaştırır → Terleme artar
Çok kuvvetli: Stomalar kapanabilir
Bitki Türlerine Göre Terleme
| Bitki Tipi | Stoma Yoğunluğu | Terleme Hızı | Adaptasyon |
|---|---|---|---|
| Ayçiçeği | ~300/mm² | Çok Yüksek | Geniş yaprak, bol su |
| Mısır (C4) | ~200/mm² | Orta-Yüksek | Verimli su kullanımı |
| Meşe | ~150/mm² | Orta | Ağaç, derin kök |
| Kaktüs (CAM) | ~50/mm² | Çok Düşük | Gece stomalar açık, et yaprak |
CAM ve C4 Bitkileri
🌵 CAM Bitkileri (Kaktüs)
Gece stomalar açık → CO₂ alınır, malat olarak depolanır
Gündüz stomalar kapalı → Su kaybı minimum
Örnek: Kaktüs, ananas, orkide
🌽 C4 Bitkileri (Mısır)
Verimli CO₂ fiksasyonu → Daha az stoma açıklığı yeterli
Kuraklığa dayanıklı
Örnek: Mısır, şeker kamışı, sorgum
Su Potansiyeli ve Terleme
Toprak (yüksek) → Kök → Gövde → Yaprak → Atmosfer (düşük)
Su, yüksek potansiyelden düşüğe doğru hareket eder.
Terleme, yaprak ile atmosfer arasındaki su potansiyeli farkından kaynaklanır.
Gutasyon (Damla Salgılanması)
Yüksek nem ve kapalı stomalarda, kök basıncı ile yaprak kenarlarındaki hidatodlardan sıvı su damlaları çıkar. Bu olay gutasyon olarak bilinir (terleme değildir).
Su Stresi ve Stomatal Kapanma
- Kuraklık: Stomalar kapanır → Terleme azalır
- Absisik asit (ABA): Stres hormonu → Stomalar kapanır
- Wilting (Solma): Turgor basıncı kaybolur
- Adaptasyon: Kütikula kalınlaşması, tüy gelişimi
Kohezyon-Tensiyon Teorisi
Kökten yapraklara su taşınması için en kabul gören teoridir:
- Kohezyon: Su molekülleri birbirine yapışır (H bağları)
- Adezyon: Su ksilem duvarlarına yapışır
- Tensiyon: Terleme ile oluşan negatif basınç (çekme)
- Sonuç: Sürekli su kolonu (kökten yaprağa)
İlginç Bilgiler
- Büyük bir ağaç günde 100-1000 litre su terleyebilir
- Tropik yağmur ormanları atmosfere dev miktarda su verir
- Mısır tarlası, terleme ile kendi mikro iklimini oluşturur
- Stomalar genellikle yaprak alt yüzeyinde yoğundur
- Xerofitler (kuraklık bitkileri) çok az terleme yapar