Punnett Karesi Kalıtım Hesaplayıcı
Punnett Karesi Nedir?
Punnett Karesi, genetik çaprazlamalarda olası genotip ve fenotipleri tahmin etmek için kullanılan bir tablodur. İngiliz genetikçi Reginald Punnett tarafından geliştirilmiştir.
Temel Kavramlar
- Genotip: Bireyin genetik yapısı (örn: Aa, AA, aa)
- Fenotip: Görünen özellik (örn: Sarı, yeşil)
- Homozigot: İki aynı alel (AA veya aa)
- Heterozigot: İki farklı alel (Aa)
- Dominant (Baskın): Heterozigotta kendini gösteren (A)
- Resesif (Çekinik): Sadece homozigotta görünen (a)
Monohibrit Çaprazlama (Tek Özellik)
| A | a | |
| A | AA | Aa |
| a | Aa | aa |
Fenotip Oranı: 3 Dominant : 1 Resesif (3:1)
Dihibrit Çaprazlama (İki Özellik)
Her ebeveyn 4 farklı gamet üretir: AB, Ab, aB, ab
16 olası kombinasyon (4×4 Punnett karesi)
Fenotip Oranı: 9:3:3:1
- 9 Her iki dominant (A_B_)
- 3 Birinci dominant (A_bb)
- 3 İkinci dominant (aaB_)
- 1 Her ikisi resesif (aabb)
Baskınlık Tipleri
Tam Baskınlık
A aleli a'ya tam baskındır.
AA = Aa (aynı fenotip)
Örnek: Bezelye rengi
Eksik Baskınlık
Heterozigot ara form.
Kırmızı × Beyaz = Pembe
Örnek: Ağızçiçeği rengi
Eş Baskınlık
Her iki alel görünür.
Her ikisi birlikte ifade edilir
Örnek: Kan grubu (AB)
Kan Grubu Kalıtımı (ABO)
- A ve B: Eş dominant (ikisi de baskın)
- O: Resesif (çekinik)
- Genotipler: AA veya AO = A kan grubu
- Genotipler: BB veya BO = B kan grubu
- Genotipler: AB = AB kan grubu
- Genotipler: OO = O kan grubu
Mendel'in Kanunları
1. Baskınlık Kanunu
Heterozigot bireyde dominant alel fenotipte görünür.
2. Ayrılma Kanunu
Alel çiftleri gamet oluşumunda birbirinden ayrılır.
3. Bağımsız Dağılım Kanunu
Farklı özelliklerin alelleri birbirinden bağımsız dağılır (Dihibrit için geçerli).
Test Çaprazlaması
Dominant fenotipli bireyin genotipini (AA mı Aa mı?) öğrenmek için test çaprazlaması yapılır. Birey, homozigot resesif (aa) bireyle çaprazlanır.
- AA × aa → %100 Aa (Hepsi dominant)
- Aa × aa → %50 Aa, %50 aa (Yarı yarıya)
Gerçek Hayat Örnekleri
| Özellik | Dominant | Resesif |
|---|---|---|
| Bezelye rengi | Sarı | Yeşil |
| Bezelye şekli | Yuvarlak | Buruşuk |
| İnsan saç rengi | Koyu | Açık |
| Göz rengi | Kahverengi | Mavi |
| Dil kıvırma | Kıvırabilir | Kıvıramaz |
| Kulak memesi | Serbest | Yapışık |
İlginç Bilgiler
- Mendel 29,000 bezelye bitkisi üzerinde çalıştı
- İlk çalışmaları 1866'da yayınlandı ama 34 yıl görmezden gelindi
- İnsan genomunda ~20,000-25,000 gen var
- Bazı özellikler çoklu gen tarafından kontrol edilir